Zoals het hart kan worden beschreven in termen van levend of dood, zo kan het ook worden beschouwd als behorende tot een van de (volgende) drie soorten; dit zijn het gezonde hart, het dode hart, en het zieke hart.
Het gezonde hart
Op de Dag des Oordeels, zullen alleen degenen die naar Allaah komen met een gezond hart gered worden. Allaah zegt:
“Op de Dag, waarop rijkdom en zonen niet zullen baten. Alleen hij (zal gebaat zijn), die naar Allaah komt met een zuiver hart.” (Soerah As-Sjoe'ara 26:88-89)
Bij het beschrijven van het gezonde hart, is het volgende gezegd: “Het is een hart, wat gezuiverd is van iedere passie (begeerte) die in conflict is met hetgeen Allaah heeft opgedragen of betwist wat Hij verbiedt. Het is vrij van alle impulsen, die het goede van Hem tegenspreken. Als gevolg, wordt het beschermt tegen het aanbidden van iets anders dan Hem, en zoekt (raadpleegt) het het oordeel van niemand anders, dan dat van Zijn Boodschapper
. Zijn diensten zijn exclusief gereserveerd voor Allaah, gewillig en liefdevol, met een volledige vertrouwen, waarbij alle zaken met Hem in verband worden gebracht, (dit) met angst, hoop en oprechte toewijding. Wanneer het liefheeft, dan is zijn liefde omwille van Allaah. Wanneer het verafschuwt, dan verafschuwt het dat wat Hij verafschuwt. Wanneer het geeft, dan geeft het omwille van Allaah. Wanneer het achterhoudt, dan houdt het achter omwille van Allaah. Desondanks, zal dit alles niet voldoende zijn voor zijn verlossing (redding), totdat het vrij is van het volgen van of het nemen van iemand anders als zijn gids dan Zijn Boodschapper
.” Een dienaar met een gezond hart, moet het toewijden aan het doel van zijn reis, en zijn acties en uitspraken niet basseren op die van iemand anders dan (die van) de Boodschapper van Allaah
. Hij moet geen voorrang geven aan een ander geloof of woorden of daden boven die van Allaah en Zijn Boodschapper, vrede en zegeningen van Allaah zij met hem. Allaah zegt:
“O jullie die geloven, plaatst julliezelf niet vóór Allaah en Zijn Boodschapper, maar vreest Allaah. Voorwaar, Allaah is Alhorend, Alwetend.” (Soerah Al-Hoedjoerat 49:1)
Het dode hart
Dit is het tegenovergestelde van het gezonde hart. Het kent zijn Heer niet en aanbidt Hem niet zoals Hij beveelt, op de manier zoals Hij dat wil, en waarmee Hij tevreden is. Het klampt zich in plaats daarvan vast aan zijn lusten en verlangens, zelfs als deze Allaah’s ontevredenheid en toorn (boosheid) veroorzaken. Het aanbidt andere dingen dan Allaah, en zijn liefdes en zijn haat, en zijn geven en zijn behouden (achter houden), komen vanuit zijn opwellingen (begeertes), welke voor het hart van hoogste belang zijn en verkozen worden boven het behagen van Allaah. Zijn opwellingen (begeertes) zijn zijn imam. Zijn lust is zijn gids. Zijn onwetendheid is zijn leider. Zijn vulgaire impulsen zijn zijn daadkracht. Het (hart) is ondergedompeld in zijn zorgen om wereldlijke doeleinden (doelen). Het is dronken van zijn eigen inbeeldingen en zijn liefde voor haastige, vergankelijke pleziertjes. Het wordt van een afstand opgeroepen tot Allaah en de akhira, maar het reageert niet op adviezen, en in plaats daarvan volgt het iedere sluwe, listige shaytaan. Het leven maakt het boos en stelt het tevreden, en passie maakt het doof en blind [1] voor alles, behalve wat slecht is.
Je associëren met en in gezelschap zijn van de eigenaar van zo’n hart kan ziekte veroorzaken: met hem leven is als het nemen van vergif, en bevriend zijn met hem betekent complete verwoesting.
Het zieke hart
Dit is een hart wat zowel leven als ziekte bevat. Het eerste ondersteunt het het ene moment, het tweede op een ander (moment), en het volgt welk van de twee er in slaagt het te domineren. Het heeft liefde voor Allaah, geloof in Hem, oprechtheid jegens Hem, en vertrouwen op Hem, en deze (zaken) geven het leven. Het smacht ook naar lust en plezier, en geeft deze de voorkeur en streeft ernaar om deze te ervaren. Het is vol van zelfbewondering, welke kan leiden tot zijn eigen vernietiging. Het luistert naar twee roepers: (de) een roept het naar Allaah en Zijn Profeet
en de akhira; en de ander roept het naar de vergankelijke pleziertjes van deze wereld. Het reageert op welk van de twee het meeste invloed heeft op dat moment.
Het eerste hart leeft, heeft zich overgegeven aan Allaah, is nederig, gevoelig en bewust; het tweede (hart) is broos en dood; het derde (hart) zweeft tussen zijn veiligheid en zijn verwoesting.
[1] Het is overgeleverd door Abu’d–Darda’ dat de Boodschapper van Allaah heeft gezegd (in vertaling):
“Je liefde voor iets wat je blind en doof maakt.” Abu Daw'ud, al-Adab, 14/38; Ahmad, al-Musnad, 5/194. De hadith is geclassificeerd als hasan.